Rio de Janeiro betovert de wereld met zijn gouden stranden, carnavalsritmes en de waakzame blik van Christus de Verlosser. Vanaf de hoge sokkel van het standbeeld ontvouwt de stad zich als een droom: groene heuvels die aflopen in de Atlantische Oceaan, sambaritmes die door de aderen pulseren. Maar achter de iconische ansichtkaart schuilt een stillere betovering: de heuvelachtige wijk Santa Teresa, de “bohémien” ziel van Rio.
Een villadorp
In de 19e eeuw, toen de koffie-industrie in Brazilië floreerde, zocht de elite van Rio hun toevlucht in de heuvels. Ze bouwden grote villa’s en herenhuizen op een heuvel, bekroond door een klooster dat in 1750 was gesticht. De wijk kreeg de naam Santa Teresa. Een tijdlang was het een pittoreske enclave, een “dorp boven de stad”. Maar de welvaart bleek van korte duur. Binnen enkele decennia vluchtten de rijken weg en werd de wijk ingesloten door oprukkende favela’s, waarbij de grandeur werd overschaduwd door armoede en criminaliteit.
De wederopstanding van de kunstenaar
Wandel door de straatjes van Santa Teresa en je voelt nog steeds de echo’s van het verleden. Sommige herenhuizen staan er vervallen bij. Andere zijn herboren als boetiekhotels, cafés en ateliers. In de jaren 60 en 70 namen kunstenaars de wijk in bezit en transformeerden haar tot een creatief toevluchtsoord. Hun aanwezigheid blies de buurt nieuw leven in en Santa Teresa begon weer te ademen. Graffiti bloeide op de muren, ateliers openden hun deuren en de wijk verdiende zijn bijnaam: het Montmartre van Rio. Vandaag de dag voelt een wandeling door de steile, kronkelige straatjes van Santa Teresa als een stap in een levende galerie. Klimop slingert zich over afbrokkelende muren, trappen zijn mozaïekachtig beschilderd met kleurrijke verf en elke hoek bruist van artistieke energie.
De tram in de lucht
Toen ik Santa Teresa voor het eerst bezocht, was de wijk nog verbonden met het centrum door een tram die over een voormalig aquaduct ratelde en vervolgens zigzaggend omhoog de wijk in reed. De rit was spectaculair, een reis door de lucht naar een andere wereld. Niet lang na mijn bezoek vond er een tragedie plaats. De tram ontspoorde, waarbij verschillende personen om het leven kwamen, met als gevolg dat de dienstregeling lange tijd werd stilgelegd. Hoewel het grootste deel van de hoofdroute is hersteld, is de tram nu veranderd van een lokale ‘hop-in, hop-off’-dienst naar een toeristische attractie met strengere veiligheidsvoorschriften.
Een buurt vol contrasten
Santa Teresa is een plek vol contrasten: verval en wedergeboorte, geschiedenis en kunst, stilte en samba. Het is Rio gezien vanuit een ander perspectief: niet de glitter en glamour van Copacabana of de grandeur van het Christusbeeld, maar een dorpje op een heuvel waar creativiteit floreert te midden van kinderkopjes en muurschilderingen. Tijdens een wandeling door deze wijk vang je een glimp op van het artistieke hart van Rio dat stilletjes klopt boven het carnavalsgeweld.