Domela !

Ferdinand Domela Nieuwenhuis is een van de meest tot de verbeelding sprekende figuren van de sociale beweging die aan het begin van de negentiende eeuw in Nederland ontstond. Begonnen als dominee, ontwikkelde Domela zich van Christen tot Anarchist. Meindert Talma bracht een ode aan de man die destijds door velen werd gezien als ‘onze verlosser’.

Domela!

“Uit beginsel reist hij steeds op de houten banken van de derde klasse der spoorwegen. Hierna verder met de hondenkar. Voor het doel bereikt is, een vergaderzaal, demonstratie, staking, of een vriendenwoning, wacht hem een opgehitste volksmenigte. Stenen en vuil vliegen langs zijn hoofd, scheldwoorden striemen hem ’t gelaat, beledigingen worden hem in ’t gezicht gespuwd. Met moeite houden politie en de aanhangers hem uit de handen der massa. Bloed druppelt langs zijn kleren. Geen blik uit zijn oog, geen woord van zijn mond, geen gebaar van zijn hand verraadt wat er in hem omgaat. Zijn begeleiders vechten met zijn belagers, Hij stapt voort naar zijn doel, vrees schijnt hij niet te kennen. Daar verschijnt hij en uit duizenden kelen klinkt het, eindeloos, één gejuich, één roep van heil en van verering. Laat die man op dat ogenblik het leven vragen – duizenden geven het. ”

Domela!

“Hij is binnengetreden zonder dat zijn gelaat ook maar een spoor van emotie toont. Hij spreekt de massa toe en zegt haar dat de hulde niet hem betreft, doch het sociale beginsel waarvan hij de drager is. Zijn hoge en slanke gestalte geeft een indruk van zachtheid en kracht tegelijk. Dit is een man die nooit een kind een klap of een hond een trap zal geven. Dit is een man die nooit het hoofd zal buigen voor enige bedreiging of een stap sneller zal lopen voor enig gevaar.
Hij heeft het voorkomen van een apostel. Zijn Jezuskop steekt boven elke massa uit. Zit hij op een tribune tussen honderd anderen, hij is het, die de blikken tot zich trekt; ieder voelt en ziet in hem de leider, de aanvoerder. Zijn stem blijft zacht, ook bij de grootste uiteenzetting, maar is toch tot in elke hoek ook van de grootste zaal verstaanbaar. Zijn ogen staren soms in extase terwijl de mond woorden spreekt die als een blijde boodschap klinken van een nieuwe wereld.”

Domela!

“Zijn armen verheffen zich in sober gebaar, nu eens dreigend, dan aanbiddend, dan zegenend. Iedereen hangt aan zijn lippen. De verlossing, die men verwacht en verlangt, worden inherent aan Domela. “Niemand zal uitkomst brengen in uw ellende, gij moet uw eigen verlosser zijn. Door vereniging zult gij een macht worden, waartegen anderen niet op kunnen, en dan zult gij krijgen: brood, recht, geluk en vrijheid voor allen!” De gehele avond blijft hij in hun midden. Bloemen worden hem aangeboden, de toespraken getuigen van een mateloze vergoding, doch in zijn ogen glinstert geen vonk van trots of van voldoening, niets, niets! Hij overnacht bij de arbeiders in hun krotten, desnoods met hen in hetzelfde bed. Hij is voor hun de sociale dominee met de blijde boodschap van een betere wereld. Zij geloven in hem. Hij is hun een heilige. ”

Muziek van Meindert Talma – De Domela Passie





Op 18 november 2019 is het precies honderd jaar geleden dat de grondlegger van het Nederlandse socialisme Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919) overleed. Om zijn persoon en zijn strijd te herdenken en om zijn gedachtegoed te vieren is 2019 uitgeroepen tot het officiële Domela-jaar. Als geboren en getogen Fries in het dorp Surhuisterveen kent Talma de verhalen over Domela als geen ander. Meindert schreef al op de middelbare school een scriptie over de armoedige roots van Domela. Reden genoeg dus voor cultheld Meindert Talma om zijn nieuwe album te baseren op het leven van dit zowel geliefde als gehate figuur. Eerder maakte hij al muzikale levensverhalen over onder meer dammer Jannes van der Wal en kunstenaar H.N. Werkman. Voor zijn Domela-album haalt Talma alles uit de kast – hij nam het op met zijn volledige band, inclusief koor en strijkersensemble. De Domela Passie telt 16 nummers en verschijnt als een 44 pagina’s tellend boek met daarin alle teksten, veel beeldmateriaal en achterin gestoken een cd.

Weinigen spraken in Nederland zo tot de verbeelding als Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919). Tallozen zagen in hem een Verlosser. Waar Domela sprak, stroomden de zalen vol. Onder zijn charismatische leiding groeide de Sociaal-Democratische Bond uit tot een landelijke partij. Maar ook zat hij in de gevangenis wegens majesteitsschennis en stond hij in de top tien van meest gezochte anarchisten. Deze biografie presenteert Domela Nieuwenhuis als een internationale coryfee zonder wie het socialisme en anarchisme een minder utopisch aanzien had gekregen. Stutje beschrijft ook de tragiek in Domela’s privéleven: hij verloor drie echtgenotes en vijf kinderen. Jan Willem Stutje is historicus. Hij is verbonden aan de Universiteit Gent en het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. Met deze veelgeprezen biografie haalde Stutje de shortlist van de Libris Geschiedenis Prijs.